ตามรอยบาทของพระศาสดา ด้วยการฝึกตนให้มีศีล สมาธิ และปัญญา

ภาพที่ชาวพุทธก้มกราบกรานต่อหน้าพระพุทธรูปที่ทำจากทองเหลือง สำริด หรืออิฐหินปูนทราย มักเป็นภาพที่ฝ่ายเทวนิยมมองด้วยสายตาที่เต็มไปด้วยคำถาม พวกเขามักด่วนสรุปตามกรอบความเชื่อของตนว่า

"คนพวกนี้ช่างน่าสงสาร หวังพึ่งพิงวัตถุไร้ชีวิตที่สร้างขึ้นเองกับมือ อิฐหินเหล่านั้นจะไปช่วยอะไรใครได้ แม้แต่ตัวเองยังปกป้องไม่ได้เลย" 

นั่นคือสิ่งที่พวกเขาเห็นด้วยตาเนื้อ แต่สิ่งที่พวกเขาไม่เคยเห็นด้วยตาปัญญา คือกระบวนการทำงานภายในจิตในขณะที่ชาวพุทธกำลังก้มกราบ

ชาวพุทธผู้มีสัมมาทิฏฐิ ไม่ได้กราบเพื่อสวดอ้อนวอนขอให้ก้อนอิฐบันดาลความร่ำรวย หรือขอให้รูปปั้นช่วยปัดเป่าโรคร้าย แต่กราบในฐานะการนอบน้อมถวายบังคม ต่อคุณงามความดีอันยิ่งใหญ่ 3 ประการ คือ พระพุทธเจ้า พระธรรม และพระสงฆ์

หากเทวนิยมอยากรู้ว่าในเสี้ยววินาทีที่หน้าผากจรดพื้น หรือในขณะที่ปากพร่ำบ่นบทสวดอยู่นั้น ชาวพุทธกำลังคิดอะไร กำลังขออยู่หรือไม่ คำตอบทั้งหมดอยู่ในคำแปลบทสวดที่ชาวพุทธกำลังสาธยายอยู่ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าชาวพุทธไม่ได้หวังพึ่งพิงวัตถุอย่างที่เทวนิยมเข้าใจ แต่กำลังตั้งจิตระลึกถึงสัจธรรม

#กราบครั้งที่หนึ่ง ระลึกถึงพระพุทธคุณ ไม่ใช่กราบรูปปั้น แต่กราบผู้ชี้ทาง

เมื่อชาวพุทธกราบพระพุทธรูป จิตจะแล่นไปจับที่ความบริสุทธิ์และปัญญาของบรมครู ตามบทสวดที่ว่า

โย โส ตถาคะโต 

พระตถาคตเจ้านั้น พระองค์ใด

อะระหัง 

เป็นผู้ไกลจากกิเลส

สัมมาสัมพุทโธ 

เป็นผู้ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง

วิชชาจะระณะสัมปันโน 

เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ

สุคะโต 

เป็นผู้ไปแล้วด้วยดี

โลกะวิทู 

เป็นผู้รู้โลกอย่างแจ่มแจ้ง

อะนุตตะโร ปุริสะทัมมะสาระถิ 

เป็นผู้สามารถฝึกบุรุษที่สมควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า

สัตถา เทวะมะนุสสานัง 

เป็นครูผู้สอนของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย

พุทโธ 

เป็นผู้รู้ ผู้ตื่น ผู้เบิกบานด้วยธรรม

ภะคะวา 

เป็นผู้มีความจำเริญ จำแนกธรรมสั่งสอนสัตว์

ชาวพุทธไม่ได้กราบก้อนอิฐเพื่อขอเงิน แต่กราบบุคคลในประวัติศาสตร์ ผู้ซึ่งชำระกิเลสจนบริสุทธิ์ และมีปัญญาตรัสรู้ชอบด้วยตนเอง กราบครู ผู้สอนความจริงให้แก่โลก การกราบนี้คือการสำนึกคุณว่าถ้าไม่มีพระองค์ เราคงยังมืดบอดอยู่ในอวิชชา

#กราบครั้งที่สอง ระลึกถึงพระธรรมคุณ ไม่ใช่กราบความขลัง แต่กราบความจริง

วัตถุอาจเสื่อมสลายได้ แต่สิ่งที่ชาวพุทธระลึกถึงคือสัจธรรมที่พระพุทธองค์ค้นพบ ซึ่งมีความร่วมสมัยและตรวจสอบได้เสมอ ตามบทสวดที่ว่า

สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม 

พระธรรมเป็นสิ่งที่พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสไว้ดีแล้ว

สันทิฏฐิโก 

เป็นสิ่งที่ผู้ศึกษาและปฏิบัติพึงเห็นได้ด้วยตนเอง

อะกาลิโก 

เป็นสิ่งที่ปฏิบัติได้และให้ผลได้ไม่จำกัดกาล

เอหิปัสสิโก 

เป็นสิ่งที่ควรกล่าวกับผู้อื่นว่าท่านจงมาดูเถิด

โอปะนะยิโก 

เป็นสิ่งที่ควรน้อมเข้ามาใส่ตัว

ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหิติ 

เป็นสิ่งที่ผู้รู้ก็รู้ได้เฉพาะตน

ชาวพุทธไม่ได้กราบวัตถุเพื่อหวังปาฏิหาริย์ดลบันดาล แต่กราบหลักการที่ท้าทายให้มาพิสูจน์ เป็นความจริงที่ไม่อิงกาลเวลา และเป็นสิ่งที่ต้องลงมือทำเองถึงจะรู้ พระพุทธรูปเป็นเพียงเครื่องเตือนใจให้เรานึกถึงหลักธรรมเหล่านี้ เพื่อนำมาน้อมใส่ตัวและปฏิบัติให้เกิดผล

#กราบครั้งที่สาม ระลึกถึงพระสังฆคุณ ไม่ใช่กราบความศักดิ์สิทธิ์ แต่กราบแบบอย่างที่ดี

กราบเพื่อระลึกถึงเหล่าสาวกผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ ที่เป็นพยานยืนยันว่าคำสอนนี้ปฏิบัติได้จริง ตามบทสวดว่า

สุปะฏิปันโน ภะคะวะโต สาวะกะสังโฆ 

สงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคเจ้า หมู่ใด ปฏิบัติดีแล้ว

อุชุปะฏิปันโน 

สงฆ์สาวก หมู่ใด ปฏิบัติตรงแล้ว

ญายะปะฏิปันโน 

สงฆ์สาวก หมู่ใด ปฏิบัติเพื่อรู้ธรรมเป็นเครื่องออกจากทุกข์แล้ว

สามีจิปะฏิปันโน 

สงฆ์สาวก หมู่ใด ปฏิบัติสมควรแล้ว

อาหุเนยโย 

เป็นผู้ควรแก่สักการะที่เขานำมาบูชา

อัญชะลีกะระณีโย 

เป็นผู้ควรแก่การทำอัญชลี

อะนุตตะรัง ปุญญักเขตตัง โลกัสสาติ 

เป็นนาบุญของโลก ไม่มีนาบุญอื่นยิ่งกว่า

ชาวพุทธกราบพระสงฆ์สาวกทั้งในอดีตและปัจจุบัน ผู้เป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิตที่ถูกต้อง ผู้ที่มีความซื่อตรง เรากราบเพื่อเตือนตนเองให้ประพฤติตามอย่างท่าน เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ชีวิต ไม่ใช่กราบเพื่อขอให้ท่านเสกเป่าความร่ำรวยให้

ดังนั้น เมื่อเทวนิยมเห็นชาวพุทธกำลังก้มกราบพระพุทธรูป โปรดเข้าใจใหม่ว่า อิฐหินปูนทรายที่ท่านเห็นเป็นเพียงเปลือกนอกทางสายตา เป็นเพียงภาพหรืออนุสาวรีย์ที่ช่วยให้จิตหวนระลึกถึงคนคนหนึ่ง ก่อนที่ชาวพุทธจะโน้มจิตไปสู่คุณธรรมอันประเสริฐ ไม่ใช่กราบเพื่อฝากชีวิตไว้กับรูปปั้นที่พูดไม่ได้ เป็นเพียงสื่อกลางเพื่อเชื่อมโยงจิตใจไปสู่พระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณ และพระมหากรุณาธิคุณ

การกราบจึงไม่ใช่การจำนนต่อวัตถุ แต่เป็นการตื่นรู้ เพื่อย้ำเตือนตนเองให้เดินตามรอยบาทของพระศาสดา ด้วยการฝึกตนให้มีศีล สมาธิ และปัญญา

เพราะชาวพุทธตระหนักดีว่า ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน พระพุทธรูปช่วยอะไรใครไม่ได้ บุคคลต้องลงมือประกอบความเพียรด้วยตนเอง พระพุทธรูปเป็นเพียงเครื่องเตือนให้บุคคลฉุกคิดถึงคุณงามความดี คำสอน และสัจธรรมเพียงเท่านั้น